ამერიკული ნოველა, ანუ “მაგენი” უკულტუროები!

ბევრი ვიფიქრე თუ ცოტა ვიფიქრე, ბოლოს მაინც დავწერე ის, რამაც ამ ბლოგზე თავისი პირველი და საპატიო ადგილი დაიკავა. ვინაიდან და რადგანაც ამერიკული ლიტერატურის დიდი არა ალბათ მაგრამ, საშუალო თაყვანისმცემელი მაინც ვარ, გადავწყვიტე შემედგინა ჩემთვის ყველაზე საინტერესო და დასამახსოვრებელი short story-ების ხუთეული. ოღონდ ერთი შეზღუდვით: ვეცადე მხოლოდ მეოცე საუკუნის 50-60-იან წლებს არ გადმოვცდენილიყავი, იმიტომ რომ ბიტნიკებს და კაპოტეს ედგარ ალან პოს ვერ შევადარებდი.ჩემი აზრით, ძალიან სხვადასხვა მოვლენები იყვნენ ერთნიც და მეორენიც, და ამიტომ გავყავი ორად. მეორე ნაწილს, სხვა დროს, მერე, ოდესმე, ზამთარში, მომავალ წელს, ან კიდევ უფრო მერე შემოგთავაზებთ.

მოკლედ, ჩემი მოკრძალებული ჩამონათვალი.

1. ჰერმან მელვილი- Bartleby, the Scrivener: A Story of Wall Street- ჰერმან მელვილის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი ნაშრომი. (1853)

ნაწარმოები ეხება ერთ მეტად უცნაურ მოხელეს, რომელიც ნიუ-იორკში, ერთ-ერთი კლერკის ოფისში მუშაობს მწერალ-ნოტარიუსად. საქმე იმაშია, რომ ეს ბარტლები მაგარი უცნაური ტიპია, Pallidly neat, pitiably respectable, incurably forlorn! It was Barleby. (ამის თარგმანს ნუ მომთხოვთ !!! ). ხან დავალებულ საქმეს არ ასრულებს, იმ მიზეზით რომ „ურჩევნია არ შეასრულოს“, ხან საერთოდ ხმას არ იღებს, ბოლოს კი საერთოდ ამ ოფისში გადავიდა მალულად საცხოვრებლად. მოკლედ ბევრი რომ გავაგრძელო, მომიწევს მოთხრობის მთლიანად დაწერა, და არ ღირს. ისედაც პატარაა, და ჯობია წაიკითხოთ თუ დაგაინტერესებთ, თანაც მელვილი ჩემზე გაცილებით უკეთესად წერს. მართალია სულ რამდენიმე პერსონაჟია ნაწარმოებში, უფრო სწორედ სულ 4, მაგრამ უმრავალფეროვანესი და უსაინტერესოესი ტიპები არიან ყველანი. ჯერ მარტო სახელები ნახეთ: Nippers, Turkey და Ginger Nut. სამივე განსხვავებული ტიპია, ერთს ქრონიკული აშლილობა აწუხებს, მეორეს ქორნიკული ალკოჰოლიზმი, მაგრამ ერთმანეთს აბალანსებენ, ვინაიდან და რადგანაც დილაობით ერთი ფხიზელია მეორე გაღიზიანებული, შუადღეს კიდე ერთი მთვრალი და მერე დამშვიდებული. მოკლედ, ეს ოფისი დაიქირავებს ბარტლების, და აქედან იწყება მთავარი ამბები. ბოლოს გარკვეული გარემოებების გამო, ბარტლები აღმოჩნდება ციხეში, სადაც შიმშილისგან გარდაიცვალა კიდეც. მოკლედ, ძალიან კარგი რამეა და ჩემი ხუთეულის პირველ ადგილზე გავამწესე.
“Ah, Bartleby! Ah, humanity!”

2. ედგარ ალან პო -The Gold-Bug (1843)

ბევრს წაგიკითხავთ ბავშვობაში პოს მოთხრობები, დეტექტივები, სულის-შემხუთავი ამბები. მაგრამ მგონი ძალიან არასაბავშვო მწერალია. ვფიქრობდი ამ ხუთ მწერალზე, და როცა პო გამახსენდა, პირველივე რაც თავში მომივიდა იყო ეს მოთხრობა. ნუ ამიტომაც, ლოგიკურიცაა ალბათ, სწორედ ეს მოთხრობა გავამწესე მეორე ადგილზე. ამ მოთხრობის პლოტს არ და ვერ მოგიყვებით ეხლა, იმავე მიზეზით რაც ზემოთ აღვნიშნე, მაგრამ გეტყვით რამდენიმე საინტერესო ფაქტს: ამ ნაწარმოებში პომ ფრთები გაშალა და მრავლად ჩაგვიყარა კრიპტოგრამები, რამაც ხელი შეუწყო ლიტერატურაში ზოგადად დეტექტიური ჟანრის განვითარებას. და მთავარი: გახსოვთ ალბათ პოს „დალხენილი“ ცხოვრების პერიპეტიები. მან სწორედ ამ მოთხობისთვის მიიღო1843 წელს ფილადელფიის ერთ-ერთი გამომცემლობისგან ჯილდო და ასევე, მის ცხოვრებაში ყველაზე დიდი თანხა პრიზად! რამდენი? რამდენი და 100 (!!!) დოლარი. აი ასე!

“What ho! What ho? This fellow is dancing mad! He hath been bitten by the Tarantula!”

3. ფ. სქოტ ფიცჯერალდი – The Long Way Out (1965)

“His death is unthinkable to her…”

ამ კაცით მას შემდეგ დავინტერესდი, რაც ფინჩერის ბენჟამენ ბატონი ვნახე. გეცოდინებათ ალბათ, ამ ფილმს საფუძვლად სწორედ ფიცჯერალდის იგივე სახელწოდების ნოველა უდევს. მანამდე მხოლოდ The Great Gatsby მქონდა წაკითხული და საერთოდ არ ვიცნობდი მის ნოველებს და მოთხრობებს. მოკლედ, ძალიან საინტერესო და ემოციური ნაწარმოებები აქვს ამერიკული მწერლობის ერთ-ერთ მამა-მთავარს. ჩემი სუბიექტური აზრით კი გამოვარჩიე The Long Way Out. ნაწარმოებში მოქმედების სცენებმა, აღწერილობამ, ემოციამ რატომღაც ცვაიგის და მანის სანატორიუმის ეპიზოდები გამახსენა. თვითონ მოთხრობას რაც შეეხება: მწერალი გვიყვება ერთი ქალბატონის ისტორიას, რომელიც მეორე შვილის დაბადების შემდეგ კომაში იმყოფება. კომიდან გამოსვლას კი უკვე შიზოფრენია მოჰყვა. თუმცა დროთა განმავლობაში ქალბატონ კინგის მდგომარეობა უკეთესდებოდა და ქმართან ერთად ზაფხულში დასვენების უფლებაც კი მისცეს. მაგრამ ყველაფერი ესე კარგად და ბედნიერად არ ხდება (ამერიკულ მოთხრობებშიც კი!) და სანატორიუმისკენ, მასთან შესახვედრად, მიმავალი ქმარი ავარიაში დაიღუპა. როდესაც ექიმები რამდენიმე დღის შემდეგ შეატყობინებენ ამ ტრაგიკულ ამბავს, ქალი ღიმილით პასუხობს მათ, და ამ ცნობას აღიქვამს, როგორც მცდელობას ექიმების მხრიდან შეემოწმებინათ რამდენად ავად იყო იგი. მაგრამ…მას შემდეგ ქალბატონი კინგი სამგზავროდ გამოწყობილი ელოდება ყოველ დღე თავის მეუღლეს.
ბევრი რომ აღარ გავაგრძელო, მართლა ძალიან ემოციური და სხვანაირად დამმუხტველი და დამაფიქრებელი მოთხრობაა.

4. მარკ ტვენი – The Man That Corrupted Hadleyburg (1900)

ჰეკლბერი ფინის და ტომ სოიერის ავტორი ასეთი მორალისტურ-დიდაქტიკუტი თუ შეიძლებოდა ყოფილიყო ვერ წარმომედგინა. მეგონა რაიმე იუმორისტულ სატირას წავიკითხავდი და ამ დროს ხელში შემრჩა კრიტიკულ-დამრიგებლური „ტრაქტატი“. მოკლედ, ნაწარმოებში მოთხრობილია ერთი წარმოსახვითი ქალაქის, ჰადლიბურგის შესახებ. ამ ქალაქში მხოლოდ პატიოსანი და კეთილსინდისიერი ხალხი ცხოვრობს. ყველანაირ ცდუნებას უძლებენ მოკლედ და ეშმაკის სამსახურში არ დგებიან (ფიგურალურად რომ ვთქვათ). ერთხელაც წასცდებათ ხელი, და ამ ქალაქში გამვლელს „მცირეოდენ შეურაცხყოფას“ მიაყენებენ. პასუხად, გაბრაზებული მგზავრი გადაწყვეტს გარყვნას, გააფუჭოს და წაბილწოს ამ უმანკო ხალხის გონება. ამას რითი იზამდა თუ არა ფულით! ამის შემდეგ ეს ხალხი ისეთ რაღაცეებს იგონებს და ახერხებს ფულის ხელში ჩასაგდებად, რომ სასიამოვნოდ (ან არასასიამოვნოდ) გაკვირვებულები დარჩებით. მოკლედ ჰარმონიულ და მშვიდ ქალაქში ცხოვრების მგლური კანონები მვკიდრდება!

(ისე საქართველოც ეგრეა ფაქტიურად: ვიღაც გადამთიელი ჩამოეთრევა ხოლმე, და გვირევს ამ ანგელოზივით ხალხს გონებას. ნწ ნწ ნწ! )

5. ჰენრი ჯეიმსი – The Pupil (1891)

ჯეიმსი ამერიკის მე-19 საუკუნის ლიტერატურულ ცხოვრებაში ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ფიგურაა. პრინციპში არა მარტო მე-19 საუკუნის არამედ, მთლიანად ამერიკული კულტურის. პლუს ამას, წერის და თხრობის რაღაც უცნაური და უჩვეულო მანერა აქვს. (ნუ მე ესე მომეჩვენა ყოველ შემთხვევაში). ჩემს მიერ არჩეულ ნოველაში მოთხრობილია თერთმეტი წლის ბიჭის, მორგანის, და მისი აღმზრდელის, პემბერტონის ურთიერთობა. მორგანი მოხეტიალ ამერიკული ოჯახის წევრია. ოჯახი მთელს ევროპაში დაძრწის სასტუმროდან სასტუმროში, რადგანაც სასტუმროში ცხოვრების საფასურის გადახდა არ შეუძლია. როგორც ხდება ხოლმე, მორგანს არ მოსწონს არც მისი ოჯახის წევრები, და არც ზოგადად მისი ცხოვრება. მას მხოლოდ პემბერტონთან ურთიერთობა უხარია, ისევე როგორც თვითონ პემბერტონს მორგანთან. რაც არ უნდა კომიკური თუ ტრაგიკული იყოს, ზუსტად პემბერტონი გახდა მორგანის გარდაცვალების მიზეზი. დეტალებში აღარ წავალ. მოკლედ, საკმაოდ ტრაგი-კომიკური ნაწარმოებია, ადამიანური, რეალური და რაც მთავარია ძალიან შთამბეჭდავი.

სულ ეს იყო! ძალიან ბევრი სხვა ვინმესი და რამის ჩაკვეხება მინდოდა, მაგრამ რადგან ვთქვით 5-ეული, უნდა იყოს 5-ეული.

პ.ს. ეს ხუთეული ძალიან სუბიექტურია, გამომდინარე იქედან, რომ შეგდენილია მარტო იმ ნაწარმოებებისგან რაც მე ვიცი..

პ.პ.ს ოოჰ, როგორ მიყვარს გამოთქმა, “მაგ უკულტურო და უჯიშო ამერიკელები”!

2010. © გ.დ.